پند و حکمت/ به سیم و زر نخریده است کس جوانی را

بهای جوانی

گزینش و مقدمه: عصمت قدیری اناری

در این قطعه گفتگوی گل نرگس پژمرده با گلی تازه روییده در بوستان و درخواست او برای یافتن عمر دوباره و شادابی و نشاطگذشته است .
حکایت این است که گل نرگس پژمرده ای که عمرش رو به پایان است به گل تازه روییده در باغ، از غم نابودی خود گلایه می کند و از گل می خواهد که اگر می تواند جوانی و تازگی اش را به بهای پول و زر به او بفروشد. اما جواب گل حکیمانه است. می گوید: تازگی و جوانی هرگز خریدنی نیست و روزگار به هیچ موجودی توانایی و شادابی نبخشید که ناتوانی در انتظارش نباشد.یعنی جوانی جاودانی نیست. این گل های تازه و سرخ هم به زودی پژمرده و سیاه خواهند شد. بنابراین قدر زندگانی را در هر مرحله ای بدان و از گنجیه ی وقت و زمان بهره کافی ببر که گفته اند:
سنائي غزنوي:
هم اکنون از هم اکنون داد بستان
که اکنون است بي شک، زندگاني‏
مکن هرگز حوالت سوي فردا
که حال و قصه‏ي فردا ندانی(ديوان سنائي غزنوي، ص 1104)
و سعدی:
نگهدار فرصت که عالم، دمي است
دمي پيش دانا به از عالمي است (کليات سعدي بوستان، ص 265)

به سیم و زر نخریده است کس جوانی را

خمید نرگس پژمرده‌ای ز اَنده و شرم
چو دید جلوهٔ گلهای بوستانی را
فِکند بر گلَ خودروی دیدهٔ امید
نهفته گفت بدو این غم نهانی را
که بر نکرده سر از خاک، در بسیط زمین
شدم نشانه، بلاهای آسمانی را
مرا به سفرهٔ خالی، زمانه مهمان کرد
ندیده چشم کس اینگونه میهمانی را
طبیب باد صبا را بگوی از ره مهر
که تا دوا کند این درد ناگهانی را…
به چشم خیرهٔ اَیّام هر چه خیره شدم
ندید دیدهٔ من روی مهربانی را
به من جوانی خود را به سیم و زر بفروش
که َزرّ و سیم کلید است کامرانی را
جواب داد که آئین روزگار اینست
بسی بلندی و پستی است زندگانی را
بکس نداد توانائی این سپهر بلند
که از پِیَش نفرستاد ناتوانی را
هنوز تازه رسیدی و اوستاد فَلک
نگفته بهر تو اَسرار باستانی را
در آن مکان که جوانی دمی و عمر، شبی است
به خیره می طلبی عمرِ جاودانی را…
ز گنج وقت، نوائی ببر که شبرو دهر
به رایگان بَرَد این گنج رایگانی را
ز رنگِ سُرخِ گلِ ارغوان مشو دلتنگ
خزان سیه کُند آن روی ارغوانی را…
چمن چگونه رهد ز آفتِ دی و بهمن
صبا چه چاره کُند باد مهرگانی را
تو زَرّ و سیم نگهدار کاندرین بازار
به سیم و زر نخریده است کس جوانی را